Bài tập nhiệt động lực học có lời giải

Chu trình tam giác

Bài tập 20 · Bài học 5 — Ứng dụng cho khí lý tưởng

  • chu trình sinh công
  • giản đồ Clapeyron
  • diện tích chu trình
  • nguyên lý thứ nhất
  • hiệu suất

Đề bài

Xét mol khí lý tưởng, có nhiệt dung mol không đổi, thực hiện chu trình giả tĩnh , với

Nhánh là đẳng tích, nhánh là một đoạn thẳng trong mặt phẳng và nhánh là đẳng áp.

Đối với một chu trình sinh công, hiệu suất được định nghĩa bởi

trong đó là tổng các truyền nhiệt vi phân mà khí nhận được trong chu trình.

  1. Biểu diễn chu trình trong giản đồ Clapeyron và xác định chiều diễn biến. Đây là chu trình sinh công hay chu trình nhận công?
  2. Xác định phương trình của đường thẳng nối với .
  3. Đặt , xác định các nhiệt độ , và . Tại sao bằng không mặc dù nhánh này không đẳng nhiệt?
  4. Tính công nhận được trên từng nhánh trong ba nhánh, rồi trên toàn bộ chu trình. Suy ra lại giá trị tuyệt đối của tổng công từ diện tích của tam giác.
  5. Tính và trên mỗi nhánh chỉ theo , và , rồi kiểm tra và .
  6. Đặt và . chứng minh rằng dấu của đổi tại một điểm trên nhánh Từ đó suy ra , rồi hiệu suất của chu trình này. Cho giá trị của nó đối với khí lý tưởng đơn nguyên tử, trong đó .

Gợi ý

Gợi ý
Trên , tìm bằng cách áp đặt đường thẳng đi qua và . Để tính độ biến thiên nội năng, chỉ cần nhiệt độ tại hai đầu của nhánh. Đối với câu 6, sử dụng nguyên lý thứ nhất ở dạng vi phân.

Lời giải chi tiết

Lời giải
Câu 1–2. Chu trình diễn biến theo chiều kim đồng hồ: đó là chu trình sinh công. Phương trình của đường thẳng là

Chu trình tam giác A B C A trong giản đồ Clapeyron.
Hình 1. Chu trình tam giác trong giản đồ Clapeyron.

Câu 3. Phương trình trạng thái cho

Nhiệt độ thay đổi dọc theo , nhưng trở lại cùng một giá trị tại hai đầu. Vì nội năng của khí lý tưởng chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ khi lượng chất cố định, .

Câu 4. Công mà khí nhận được là

Do đó,

Dấu của đại lượng này là âm: khí sinh công trong chu trình. Giá trị tuyệt đối của nó đúng bằng diện tích tam giác có đáy và chiều cao , theo công thức cho tam giác vuông.

Câu 5. Vì ,

Cộng ba nhánh, ta được

Câu 6. Đặt và . Trên nhánh , và . Nguyên lý thứ nhất cho

Lượng nhiệt vi phân này bằng không khi

Khi , ta có : khí nhận nhiệt từ đến điểm có hoành độ , rồi truyền nhiệt đi cho đến . Khí cũng nhận nhiệt trên . Do đó,

Vì vậy hiệu suất bằng

Đối với khí lý tưởng đơn nguyên tử, , do đó