Bài tập nhiệt động lực học có lời giải
Cân bằng dưới ràng buộc hay trạng thái dừng?
Bài tập 6 · Bài học 3 — Các khái niệm cơ bản
- cân bằng nhiệt động
- trạng thái dừng
- ràng buộc
- dòng
- hệ hở
Đề bài
Xét ba tình huống lý tưởng hóa, bỏ qua trọng lực.
- Hai khối khí, mỗi khối đều ở cân bằng nội, được nhốt trong một bình cô lập. Một vách ngăn cứng, đoạn nhiệt và không thấm tách chúng ra. Nhiệt độ và áp suất của chúng khác nhau.
- Hai đầu của một thanh kim loại tiếp xúc với hai nguồn nhiệt ở . Mặt bên của thanh được bọc cách nhiệt. Phân bố nhiệt độ trong thanh không còn thay đổi theo thời gian, nhưng vẫn có một công suất nhiệt khác không truyền qua thanh.
- Một bồn nước được cấp nước và xả nước với cùng một lưu lượng khối lượng không đổi. Mực nước, nhiệt độ và dòng chảy quan sát được tại mỗi điểm không còn thay đổi theo thời gian.
- Vẽ sơ đồ cho mỗi tình huống, xác định rõ biên của hệ được xét và chỉ ra các trao đổi đi qua biên đó.
- Phân loại từng tình huống: cân bằng nhiệt động dưới các ràng buộc áp đặt, hay trạng thái dừng không cân bằng? Lập luận dựa trên các dòng, chứ không chỉ dựa trên việc không có biến đổi theo thời gian.
- Trong tình huống thứ nhất, ta làm cho vách ngăn trở thành dẫn nhiệt nhưng vẫn giữ nó cứng và không thấm. Diễn biến nào trở nên khả dĩ? Đẳng thức nào phải được thỏa mãn ở trạng thái cân bằng cuối? Các áp suất có nhất thiết phải trở nên bằng nhau không?
- Ngược lại, ta giữ vách ngăn đoạn nhiệt và không thấm, nhưng thay nó bằng một pít-tông di động không ma sát, không chịu ngoại lực, ban đầu đứng yên. Chênh lệch nào làm pít-tông bắt đầu chuyển động? Nếu hệ đạt tới một trạng thái cuối đứng yên, cân bằng cơ học áp đặt đẳng thức nào?
Gợi ý
Lời giải chi tiết
Khối lượng chứa trong bồn không đổi, nhưng mỗi lưu lượng đều khác không. Nước liên tục được thay mới: hệ được chọn là hệ hở.